Fact

Vermoeidheid - Welke rol speelt vermoeidheid bij verkeersongevallen?

Vermoeidheid speelt zeker een rol bij het ontstaan van verkeersongevallen, maar in welke mate dit het geval is, is veel moeilijker te zeggen. Anders dan bij het gebruik van alcohol of van medicijnen of drugs bijvoorbeeld, is de mate van vermoeidheid niet eenvoudig op objectieve wijze vast te stellen en moet men op veel indirectere wijze proberen een schatting te verkrijgen. Op grond van politie­rapporten wordt de incidentie van slaapgerelateerde ongevallen geschat op 1 tot 4% van het totaal aantal geregistreerde verkeersongevallen. In Nederland kent de politie aan minder dan 0,5% van de geregistreerde ernstige ongevallen de primaire ongevalstoedracht slaap/vermoeidheid toe. Naar alle waarschijnlijkheid tonen politierapporten een grote onderschatting van het probleem. In de meeste landen zullen politiemensen (nog) niet zo gespitst zijn op vermoeidheid als ongevalsoorzaak. Daarnaast zullen gewoon gezonde mensen vermoedelijk niet zomaar zeggen dat ze sterk vermoeid waren of in slaap waren gevallen ten tijde van het ongeval. Daar komt nog bij dat het ongeval zelf veelal de vermoeidheidsverschijnselen heeft doen verdwijnen.

Op grond van vragenlijstonderzoek en diepteanalyses van ongevallen komt men dan ook tot heel andere conclusies over de rol van vermoeidheid bij verkeersongevallen. De resultaten van individuele studies verschillen sterk, maar op basis van vragenlijstonderzoek is de conclusie dat bij 5 tot 10% van de ongevallen vermoeidheid een rol heeft gespeeld; op basis van diepteanalyses is dat het geval bij 10 tot 25% van de ongevallen. De hogere percentages zijn met name gevonden in studies die hebben gekeken naar vrachtwagenongevallen en/of ongevallen met dodelijke afloop (Van Schagen, 2003; SafetyNet, 2009). Deze schattingen komen uit het buitenland. In Nederland laten twee recente dieptestudies van bermongevallen in Zeeland (Davidse et al., 2011) en in een deel van Zuid-Holland (Davidse, 2011) zien dat vermoeidheid in respectievelijk 17-19% en 7-19% van deze ongevallen een rol heeft gespeeld. Als we bovengenoemde schattingen extrapoleren naar Nederland en uitgaan van een conservatieve schatting van 10-15%, dan zouden jaarlijks (ongevallengegevens 2011) ongeveer 50 tot 75 dodelijke ongevallen (mede) te maken hebben met vermoeidheid of in slaap vallen achter het stuur. Het gaat dan om door de politie geregistreerde ongevallen waarbij volgens deze registratie geen alcohol in het spel is.

Van Schagen (2003) bespreekt daarnaast ook enkele studies die hebben gekeken of vermoeidheid ook leidt tot een grotere kans om bij een ongeval betrokken te raken. Daaruit blijkt dat mensen met een slaapstoornis en mensen met een acuut slaaptekort een aanzienlijk grotere (3 tot 8 maal zo grote) kans hebben op een verkeersongeval met letsel.

Afbeeldingen