Fact

Fietshelmen - Beschermen fietshelmen tegen (dodelijk) hoofdletsel bij fietsers?

Ja: volgens drie van elkaar onafhankelijke bronnen – biomechanisch onderzoek, simulatie-onderzoek, en case-controlonderzoek – vermindert een fietshelm het risico op hoofd- en hersenletsel bij een botsing of valpartij.

Bij biomechanisch onderzoek worden fietshelmen in het laboratorium getest op de schokdempende werking. Bij een test waarbij een hoofdvorm anderhalve meter naar beneden valt, werd geschat dat de fietshelm het risico op ernstig hersenletsel verlaagde van bijna 100% tot circa 10% (Cripton et al., 2014). De helmen die werden getest, voldeden aan de verplichte fietshelmstandaard in de VS. Deze CPSC-standaard stelt wel iets hogere eisen dan de Europese EN-1078-norm (zie onder andere Mizuno et al. (2014) voor een vergelijking van testcondities van verschillende standaarden).

Bij simulatie-onderzoek worden zowel de fysieke krachten die inwerken op het hoofd als het mogelijke beschermende effect van een helm, gesimuleerd in een model. Op basis van computersimulaties van drie typen fietsongevallen, stelden Fahlstedt et al. (2016) vast dat een fietshelm het risico op een hersenschudding met meer dan 50% kon verminderen en het risico op een schedelbreuk met meer dan 90%.  

Bij case-controlonderzoek wordt hoofd- of hersenletsel van fietsers die wel of niet een helm dragen met elkaar vergeleken. De meta-analyse van Olivier & Creighton is het meest recente en omvangrijke overzicht van zogeheten case-controlstudies over het beschermende effect van een fietshelm. Olivier & Creighton (2016) schatten dat het risico op ernstig hoofdletsel met 69% afneemt en op dodelijk hoofdletsel met 65%.De schattingen in deze meta-analyse zijn gebaseerd op 40 case-controlstudies. Daarbij zijn de letsels van in totaal 64.000 fietsslachtoffers met en zonder fietshelm vergeleken.

Case-controlstudies over fietshelmen zijn bekritiseerd, omdat de statistische analyse zou leiden tot een overschatting van het beschermende effect. Ook zou de vaak gebruikte controlegroep (fietsers op de eerstehulpafdeling van een ziekenhuis met andere verwondingen dan een hoofdwond) op belangrijke kenmerken – zoals fietsgedrag en afgelegde afstand met de fiets – kunnen verschillen van de cases (fietsers met een hoofdwond; zie onder andere Zeegers, 2015). Hoewel deze punten niet geheel onterecht zijn, verwachten we niet dat het totale gevonden effect bij case-controlstudies hierdoor verklaard kan worden.
Een andere kanttekening is dat de meeste case-controlstudies zijn uitgevoerd in de VS, Canada en Australië, waar de verkeersinfrastructuur anders is dan die in Nederland. Daardoor kunnen fietsongevallen daar ook anders zijn, en dat kan mogelijk van invloed zijn op de schatting van het beschermende effect van fietshelmen. In Nederland is nog geen case-controlonderzoek naar het beschermende effect van fietshelmen gedaan.

Afbeeldingen

Factsheets