SWOV homepage
English  

Intelligente snelheidsadaptatie: een experiment in voorbereiding

Binnen de ontwikkelingen op het gebied van telematica in de geïndustrialiseerde wereld neemt intelligente snelheidsbeheersing een belangrijke plaats in. Met name in Zweden - waar in het 'vision zero-beleid' wordt gestreefd naar geen doden en ernstig gewonden in het jaar 2020 - wordt sinds een jaar of tien onderzoek verricht op dit terrein. In Nederland wordt een experiment voorbereid in een nieuwe wijk in Tilburg.

Voor de RAI Vereniging heeft de SWOV een literatuurstudie uitgevoerd (R-98-52) waarin de huidige stand van zaken betreffende intelligente snelheidsadaptatie op een rijtje wordt gezet. In opdracht van het ministerie van Verkeer en Waterstaat is een onderzoeksopzet gemaakt (R-98-54)voor de evaluatie van de praktijkproef met intelligente snelheidsadaptatie die binnenkort in de gemeente Tilburg wordt gehouden.

 

Intelligente snelheidsadaptatie (ISA) kan op verschillende manieren worden uitgevoerd:

 

Informatie over limiet

Er zijn verschillende manieren waarop de informatie over de ter plekke geldende snelheidslimiet wordt verkregen:

In sommige auto's (met name de duurdere merken) kan op dit moment al handmatig een snelheid worden ingesteld. Het systeem geeft een waarschuwingssignaal wanneer deze snelheid wordt overschreden. In sommige systemen is zelfs een overschrijding van de ingestelde snelheid niet mogelijk omdat de brandstoftoevoer wordt 'afgeknepen'.

 

Acceptatie door de bestuurder

Een belangrijke vraag is in welke mate ISA wordt geaccepteerd door de autobestuurder. Uit Zweeds onderzoek blijkt, dat de acceptatie voordat men ervaring heeft opgedaan met een ISA-systeem dat te snel rijden belet, geringer is dan nadat men er ervaring mee heeft opgedaan.

Wanneer autobestuurders de keuze hebben tussen een ISA-systeem en verkeersdrempels en andere infrastructurele maatregelen, dan kiezen zij voor ISA. Een waarschuwingssysteem heeft over het algemeen de voorkeur boven een systeem dat de snelheid begrenst.

Het draagvlak voor ISA is groter naarmate de probleemsituaties herkenbaar zijn, zoals in woongebieden, op wegen waar snel en langzaamverkeer niet gescheiden zijn, bij de nadering van kruisingen, bij wegwerkzaamheden, bij ongunstige weersomstandigheden enzovoort.

 

ISA heeft invloed op gedrag en ongevallen

ISA heeft ook invloed op het gedrag van bestuurders: de gevonden effecten zijn: een afname van de gemiddelde snelheid met een paar km/uur, rijden met constantere snelheid, een toename van de reistijd, en een toename van de alertheid ten opzichte van andere verkeersdeelnemers.

Over het verwachte effect van ISA op ongevallen zijn geen eenduidige cijfers bekend: er zijn schattingen van een reductie van enkele procenten tot 50%, afhankelijk van het soort systeem dat toegepast wordt, de penetratiegraad en van de aard van de scenarioberekening.

 

Experimenten

In Zweden worden grootschalige experimenten in enkele steden voorbereid. Hierbij wordt zowel gebruik gemaakt van bakens langs de weg als van een autonoom systeem.

In de periode 1998-2000 wordt in de gemeente Tilburg een praktijkproef uitgevoerd met intelligente snelheidsadapters (ISA) voor personenauto's. De SWOV heeft hiervoor de onderzoeksopzet gemaakt

Doel van dit project is om:

In de realisering van het project zijn drie soorten activiteiten te onderscheiden:

 

Randvoorwaarden pilot

Aan de pilot zijnde volgende randvoorwaarden verbonden:

In een later stadium is de mogelijkheid van een GPS-gestuurd systeem in plaats van een bakengestuurd systeem aan de orde gekomen. In de nadere uitwerking is dit echter niet als uitgangspunt genomen.

 

Variaties

Op een aantal punten zijn mogelijkheden onderzocht om nader experimenteel te variëren. Het gaat hierbij met name om de hardheid van het systeem, de intelligentie van het systeem, de herkenbaarheid van ISA-voertuigen en het snelheidslimietenstelsel binnen de buurt Campenhoef. Hoewel niet alle keuzes als definitief kunnen worden beschouwd is er in de uitwerking van het onderzoeksplan van uitgegaan dat

 

Het gekozen onderzoeksontwerp volgt het model van een voor-, tijdens- en nastudie met drie te onderscheiden experimentele groepen plus controlegroepen. De drie experimentele groepen worden gevormd door:

Bij het vaststellen van de ISA-steekproef is er een keuzemogelijkheid tussen deelname van personen en deelname van gezinnen waarbinnen verschillende personen het ISA-voertuig kunnen gebruiken. De voorkeur gaat hierbij uit naar de tweede mogelijkheid.

 

Meetplan

Voor het opstellen van een meetplan is uitgegaan van een samenhangend stelsel van metingen op de gebieden van respectievelijk: kennis, opvattingen en draagvlak met betrekking tot ISA, snelheidsgedrag en interacties of conflicten met andere verkeersdeelnemers. Voor de ISA-steekproef is dit aangevuld met waarnemingen betreffende de werking en ergonomie van het systeem, met gevolgen voor energiegebruik en emissie, alsmede met specifieke gebruikservaringen en oordelen.

 

Benodigde deskundigheid

Voor de uitvoering van het volledige onderzoeksplan is een veelheid aan deskundigheden nodig die zich beweegt van

 

Prioriteitsvolgorde

Het ontworpen onderzoeksplan is te zien als een maximum programma, waar om praktische of budgettaire redenen op sommige punten op ingeleverd zou kunnen worden. Ter bepaling van de gedachten hierover kan de volgende prioriteitsvolgorde worden aangeduid, in termen van onderdelen die allereerst of in elk geval zouden moeten worden uitgevoerd:

De minimum-variant waar om praktische of budgettaire redenen voor gekozen zou kunnen worden moet in ieder geval gegevens opleveren over het feit of ISA werkt en of er voldoende draagvlak voor is.

Binnen de maximum-variant zijn daarnaast dan nog in te voegen of te koppelen onderdelen te onderkennen die in meer of mindere mate kunnen worden opgenomen, onder andere: de modelmatige doorrekening van snelheidseffecten op energie/emissie, de verklaring van attitudes tegenover ISA uit onderliggende attitudes en kennis, het uitvoeren van nametingen, de eventuele complexiteit in methodologie (vooral met betrekking tot snelheidsmetingen en interacties).

SWOVschrift 78 - maart 1999

Thema's kennisbank