Educatie
Educatie is een van de drie hoofdmaatregelen ter preventie van ongevallen (de drie E's). Naast engineering (maatregelen gericht op infrastructuur) en enforcement (handhaving) is educatie een noodzakelijk instrument om verkeersdeelnemers te informeren, te overtuigen en te trainen. Rijopleidingen richten zich vooral op (aankomende) bestuurders van personenauto's en motoren. Verkeerseducatie is met name gericht op jonge verkeersdeelnemers, onafhankelijk van de vervoerswijze. Voorlichting geeft informatie of advies over een bepaald onderwerp aan alle verkeersdeelnemers of gericht op een specifieke vervoerswijze of leeftijdsgroep.
Rijopleiding
Simulatoren in de rijopleiding
Voortgezette rijopleiding voor beginners
Training en toetsing van gevaarherkenning
Begeleid rijden
Begeleid rijden houdt in dat een beginnende bestuurder alleen onder begeleiding van een ervaren bestuurder auto mag rijden. Zo kunnen beginners onder relatief veilige omstandigheden rijervaring opdoen voordat ze zelfstandig de weg op gaan.
Binnen Europa zijn twee hoofdvarianten van begeleid rijden te onderscheiden: begeleid rijden als vervolg op het halen van een rijbewijs (een 'ervaringsmodule’), en begeleid rijden nog voordat het rijbewijs is gehaald. In Nederland zal begeleid rijden, naar verwachting, vanaf begin 2011 mogelijk worden. Jongeren mogen dan vanaf hun 17e hun rijbewijs halen door een standaardrijexamen af te leggen. Daarna volgt tot de 18e verjaardag de periode waarin alleen onder begeleiding van een ervaren bestuurder gereden mag worden. Aan deze begeleider wordt wel een aantal eisen gesteld, onder meer ten aanzien van het aantal jaren rijervaring en het rijgedrag.
Hoewel het lastig is de effectiviteit van begeleid rijden te bepalen (onder andere door het effect van zelfselectie), laat onderzoek over het algemeen zien dat jongeren, als ze eenmaal zelfstandig aan het verkeer deelnemen, minder vaak bij ongevallen betrokken raken als zij een periode begeleid hebben gereden. De effecten zijn echter wel afhankelijk van de hoeveelheid kilometers die onder begeleiding wordt gereden, de variatie in de ritten en van de kwaliteit van de begeleiding.
Voor meer details:
Factsheet Begeleid rijden (pdf)
Getrapt rijbewijs
Jonge, onervaren automobilisten hebben een grotere kans om bij een verkeersongeval betrokken te raken en die kans neemt nog steeds toe. Verlenging van het leertraject is een van de mogelijkheden om het risico te verkleinen. In de VS, Canada, Nieuw-Zeeland en Australië wordt dit graduated driver licensing system al toegepast. In Nederland wordt dit systeem aangeduid als een 'getrapt rijbewijs'. De verwachting is dat met de invoering van een getrapt rijbewijs het aantal ongevallen onder jonge beginnende automobilisten sterk zal dalen.
Voor meer details:
Factsheet Getrapt rijbewijs (pdf)
Simulatoren in de rijopleiding
In 2010 waren er in Nederland ongeveer honderd rijsimulatoren in gebruik bij de basisrijopleiding. Deze rijsimulatoren worden voornamelijk ingezet om de basisbeginselen van het rijden aan te leren. Wat het effect hiervan is op de verkeersveiligheid is niet bekend. Wel is uit enkele buitenlandse onderzoeken gebleken dat door speciale simulatortraining in gevaarherkenning het kijkgedrag verbetert.
Voor gebruik van rijsimulatoren in een rijopleiding is de technische kwaliteit van een rijsimulator van belang, en daarnaast ook de kwaliteit van de simulatorlessen en de wijze waarop deze lessen zijn ingebed in het gehele leertraject.
Voor meer details:
Factsheet Simulatoren in de rijopleiding (pdf)
Rijopleiding in Stappen (RIS)
Sinds enkele jaren kent Nederland de Rijopleiding in Stappen (RIS), een uit vier modulen bestaande gestructureerde opleidingsmethode die leidt tot het behalen van het reguliere rijexamen. De RIS-methode mag worden toegepast door rijinstructeurs die specifiek worden opgeleid tot RIS-instructeur en vervolgens jaarlijks worden bijgeschoold. Doel van RIS is een veilige verkeersdeelname onder cursisten te bevorderen. Zo wordt cursisten geleerd situaties te vermijden die ze niet aankunnen, bijvoorbeeld door ze te laten ervaren hoe gemakkelijk je in een slip kunt raken en hoe weinig controle je dan nog hebt. De RIS beoogt het hoge ongevalsrisico onder met name jonge beginnende automobilisten te verminderen, al is de meerwaarde ten opzichte van de traditionele rijopleiding vooralsnog moeilijk aan te tonen.
Als de RIS gecombineerd wordt met een getrapt rijbewijs (een leertraject waarbij beginnende bestuurders gefaseerd aan het verkeer gaan deelnemen), dan zou dit een positief effect kunnen hebben op de verkeersveiligheid van beginnende automobilisten.
Voor meer details:
Factsheet Rijopleiding in Stappen (pdf)
Voortgezette rijopleiding voor beginners
Het ongevalsrisico van jonge beginnende automobilisten is vier keer zo hoog als oudere, ervaren bestuurders. Voor jonge mannen ligt het risico nog hoger. Zij overschatten hun capaciteiten en onderschatten de gevaren. In andere Europese landen is een tweedefasetraining inmiddels een verplicht onderdeel van de rijopleiding; in Nederland wordt de voortgezette rijopleiding op vrijwillige basis aangeboden. Een dergelijke opleiding zou het verkeers- en zelfinzicht bij beginnende bestuurders vergroten. Uit evaluatiestudies is echter nog niet gebleken dat het ongevalsrisico na het volgen van een vervolgcursus ook daadwerkelijk daalt.
Voor meer details:
Factsheet Voortgezette rijopleiding voor beginners (pdf)
Training van gevaarherkenning
Vanaf 2009 is gevaarherkenning in Nederland een vast onderdeel van het theorie-examen voor het rijbewijs B. Gevaarherkenning is een essentiële vaardigheid binnen de rijtaak. Gevaarherkenning omvat meer dan het zien van gevaar. Het gaat ook om de inschatting van de grootte van het gevaar en weten wat men moet doen om het af te wenden. De factsheet Herkennen van gevaren in het verkeer gaat dieper in op deze vaardigheid.
Bij jonge, beginnende bestuurders is de vaardigheid om gevaren te herkennen slecht ontwikkeld. Waarschijnlijk is dat een van de redenen dat deze groep zo'n hoog ongevalsrisico heeft. Er zijn aanwijzingen dat men in de praktijk gevaren leert herkennen doordat men af en toe in gevaarlijke situaties belandt en daarvan schrikt. Maar bij voorkeur zou men het leerproces willen versnellen door de vaardigheid gericht te trainen. Op dit moment bestaan er diverse trainingsprogramma’s die effectief zijn gebleken. Dit zijn cursussen met films en foto’s, maar ook computertraining. Een basisprincipe daarbij is dat cursisten gevraagd wordt om gebeurtenissen te voorspellen. Gevaarherkenningstraining op de simulator staat nog in de kinderschoenen, maar lijkt tot de mogelijkheden te behoren. Ook zijn er manieren om gevaarherkenning te trainen tijdens de reguliere rijlessen.
Voor meer details:
Factsheet Trainen van gevaarherkenning (pdf)