Persbericht

Gerichte elektronische ondersteuning in de auto en aangepaste kruispunten zijn goed voor de verkeersveiligheid van oudere automobilisten (75+ jaar). Hierdoor kunnen ouderen langer mobiel blijven, wat ook de kwaliteit van hun sociale leven ten goede komt. Dit schrijft Ragnhild Davidse van de Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid SWOV in haar proefschrift waarop zij op 13 december 2007 aan de Rijksuniversiteit Groningen promoveert.

Ouderen hebben specifieke problemen in het verkeer
Automobilisten van 75 jaar en ouder hebben een verhoogd overlijdensrisico. Dit komt vooral doordat ze lichamelijk kwetsbaar zijn; als ze bij een ongeval betrokken zijn is de kans relatief groot dat ze overlijden. Daarnaast hebben ouderen een iets grotere kans om bij een verkeersongeval betrokken te raken dan andere automobilisten. Het blijkt dat ze vooral vaak betrokken zijn bij ongevallen die ontstaan als ze op een kruispunt linksaf willen slaan. Dit is overigens ook een van de meest complexe taken bij het autorijden; mensen moeten veel informatie verwerken en verschillende taken tegelijkertijd uitvoeren. Uit het onderzoek van Davidse blijkt dat dit voor ouderen extra lastig is. Zij hebben onder andere:

• meer tijd nodig om informatie te verwerken en beslissingen te nemen,
• meer moeite met het verdelen van aandacht en
• presteren slechter onder tijdsdruk.

Davidse bestudeerde twee typen maatregelen die ouderen kunnen helpen: aanpassingen aan kruispunten en elektronische hulpmiddelen in de auto.

Kruispunten aanpassen
De moeilijkheid van het oversteken van kruispunten blijkt af te hangen van het type kruispunt (3-taks, 4-taks of rotonde), het type voorrangsregeling en de manoeuvre die de automobilist moet uitvoeren. Het linksaf slaan op een 4-taks kruispunt met gescheiden rijbanen is voor ouderen het moeilijkst.
Voorbeelden van kruispuntmaatregelen die genomen kunnen worden om ouderen te helpen zijn:

• wegmarkering die goed zichtbaar is (onderhoud),
• maatregelen die ervoor zorgen dat het kruispunt goed te overzien is (geen obstakels die zichtlijnen belemmeren),
• vroegtijdige informatie over belangrijke informatie zoals de voorrangsregeling, en borden boven de rijbaan die aangeven welke rijstroken bedoeld zijn voor links afslaand verkeer.

Elektronica in auto helpt
Persoonlijke ondersteuning in de auto lijkt ook uitkomst te bieden. Het ondersteuningssysteem dat Davidse onderzocht gaf de automobilist bij het naderen van een lastig kruispunt informatie over een van de volgende vier aspecten van dat kruispunt:

• de geldende voorrangsregeling,
• het beperkte zicht op het kruisende verkeer,
• wanneer het veilig is om in te voegen of over te steken, en
• eventuele afwijkende verkeersregels.

Deze boodschappen werden alleen verstrekt wanneer ze relevant waren en met een maximum van één boodschap per kruispunt. De drie eerstgenoemde boodschappen blijken voor zowel oudere als jongere automobilisten tot veiliger beslissingen te leiden. Geen van de boodschappen wordt op dit moment aangeboden door bestaande bestuurdersondersteuningssystemen zoals navigatiesystemen. Davidse beveelt aan dat toekomstige versies van deze systemen deze functionaliteit wel bevatten.

Veiligheidswinst voor alle leeftijden
De veiligheidswinst die kruispuntaanpassingen en bestuurdersondersteuningssystemen kunnen opleveren, beperkt zich niet tot de groep van oudere automobilisten. Ook andere automobilisten lijken gebaat bij de vereenvoudiging van de rijtaak die beide maatregelen opleveren. De verwachting is echter dat de veiligheidswinst groter zal zijn bij ouderen, omdat zij dichter bij de grenzen van hun vermogens functioneren.

Voorlichting en educatie
Ook gerichte voorlichting en educatie zijn volgens Davidse nuttig. Ten eerste kan voorlichting aan ouderen worden gebruikt om hen te informeren over de fysieke en mentale veranderingen die gepaard gaan met het ouder worden, en hoe zij hiermee in het verkeer kunnen omgaan. Daarnaast kan educatie en voorlichting ook worden ingezet om andere weggebruikers te informeren over de problemen die ouderen in het verkeer kunnen ondervinden. Dit stelt hen in staat om te anticiperen op het gedrag van de oudere automobilist.

Enkele cijfers over ouderen in het verkeer
Het aantal ouderen 75-plussers in Nederland zal de komende decennia fors stijgen: van 1,1 miljoen in 2006 naar 2,2 miljoen in 2040. Het aantal oudere automobilisten zal een nog grotere stijging te zien geven, aangezien niet alleen het aantal ouderen stijgt, maar ook het percentage ouderen dat in het bezit is van een rijbewijs. Door deze toename van het aantal oudere automobilisten zal het toekomstige aantal verkeersdoden onder oudere automobilisten naar wordt aangenomen ook stijgen. De verwachting is echter dat deze stijging getemperd wordt door een lager overlijdensrisico voor toekomstige ouderen. Dat komt doordat zij vitaler zullen zijn en meer rijervaring hebben dan de ouderen van nu of vaker dan nu het geval is zullen kiezen voor autorijden dan voor fietsen of lopen.

Overlijdensrisico naar leeftijdsgroep en vervoerwijze: verkeersdoden per miljard afgelegde kilometers, 2002-2006 (Bron: SWOV/Dienst Verkeer en Scheepvaart, CBS).

++++++++++++++++++++++++++++

Promotie
Ragnhild Davidse (1971) promoveert op 13 december aan de Rijksuniversiteit Groningen tot doctor in de Gedrags- en Maatschappijwetenschappen. Prof.dr. W.H. Brouwer is haar promotor. Het promotieonderzoek werd medegefinancierd door de Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid (SWOV).
Davidse studeerde Methoden en Technieken van Psychologisch Onderzoek in Leiden. Het eerste jaar na haar studie was ze als onderzoeker werkzaam bij het Centrum voor Wetenschaps- en Technologiestudies (CWTS) van de Universiteit Leiden. In 1996 trad zij in dienst van de SWOV.
Haar proefschrift Assisting the older driver; Intersection design and in-car devices to improve the safety of the older driver is integraal te vinden op de website van de SWOV.