SWOV Factsheets
De SWOV publiceert factsheets over diverse onderwerpen op het gebied van
verkeersveiligheid.
SWOV Bibliotheek
Het centrale punt voor literatuur op het gebied van de verkeersveiligheid in Nederland. Raadpleeg de online catalogus voor recente publicaties.
Thema's kennisbank
- Ontwikkelingen en trends
slachtoffers, mobiliteit, risico... - Duurzaam Veilig
visie, geschiedenis... - Beleid
doelstellingen, kosten en baten... - Vervoerswijze
voetgangers, fietsers, auto's... - Risicogroepen
kinderen, Jongeren, Ouderen... - Risicogedrag
alcohol, drugs, telefoneren, vermoeidheid... - Maatregelen
educatie, handhaving, infrastructuur, voertuig...
SWOV in het nieuws
Het volgende artikel komt uit Elsevier nummer 32 van 14 augustus 2010.
Verkeer
Snel, zwaar en gevaarlijk
moderne bestelbusjes met weinig ervaren chauffeurs zijn dodelijke weggebruikers
De daling van het aantal slachtoffers door ongevallen met bestelbusjes gaat relatief langzaam. Waar vrachtwagens en auto’s steeds minder verkeersongelukken veroorzaken, is het oppassen voor jakkerende busjes.
Jelte Wiersma Met medewerking van Breunis Kuijsten
Groen! Het toerental stijgt, een zwarte rookpluim komt uit de uitlaat en de moderne bestelbus scheurt weg bij het stoplicht. Afgezien van wat snelle leaserijders trekt de rest van de auto’s en vrachtwagens rustig op. De bestelbus is al gauw uit het zicht verdwenen.
Tot halverwege de jaren negentig was een stoplichtsprint met een bestelbus onmogelijk. Volkswagen Transporters, Ford Transits – het waren betrouwbare, saaie, logge en langzame busjes. De rechterrijbaan was hun biotoop. In 1995 introduceerde Mercedes een busje met de naam Sprinter. Dat was nog eens wat anders. Mercedes, maar ook alle andere fabrikanten van busjes, ontwikkelden steeds krachtiger dieselmotoren en plaatsten die in bestelvoertuigen. Het gevolg is dat bestuurders van bestelbusjes inmiddels ook de linkerrijstrook van de snelweg hebben ontdekt en daar gretig gebruik van maken.
Tot ergernis van andere weggebruikers. Maar veel belangrijker: de jakkerende busjes zijn relatief gevaarlijk voor de bestuurders en andere weggebruikers, zo blijkt onder meer uit een onderzoek van verkeersadviesbureau DHV in Amersfoort. Dat komt maar ten dele door die sterkere motoren.Het aantal bestelbusjes is in Nederland sinds 1990 gegroeid van bijna 400.000 naar bijna 900.000 in 2009. De groei komt mede door de opkomst van internetwinkels en de liberalisering van de postmarkt. Internetwinkels sturen hun kleding, computers en beddengoed per koeriersdienst naar hun klanten. Vaak zijn de koeriersbedrijven onderaannemers die per pakketje betaald krijgen. Door de liberalisering van de postmarkt is concurrentie ontstaan en de voormalige PTT – nu TNT – is haar monopolie kwijt. Ook in die branche wordt per afgeleverd stuk betaald. Hoe meer pakketjes er worden afgeleverd, hoe meer er wordt verdiend. Ook geldt dat pakketjes soms na aflevering op een volgend transport gaan, bijvoorbeeld een vliegtuig. Er is dus haast bij, tijd is geld. Chauffeurs van koeriersdiensten zijn daarom gebonden aan strakke schema’s. ‘Zonder deze tendens zouden er minder slachtoffers vallen,’ zegt senior onderzoeker Chris Schoon (63) van de Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid (SWOV) in Leidschendam.
Voor het besturen van voertuigen tot 3.500 kilogram – gewicht busje plus maximale laadbelasting – volstaat een regulier autorijbewijs. Dus hebben bestuurders van bestelbusjes meestal alleen een autorijbewijs en geen speciale opleiding voor het besturen van een groot voertuig met zware lading. Wel geven sommige bedrijven hun chauffeurs cursussen voor het besturen van bestelbusjes.
Daarnaast geldt dat sommige chauffeurs slordig zijn. Het Korps Landelijke Politiediensten (KLPD) meldt in een onderzoek uit december 2009 van verkeersadviesbureau DHV dat koeriers relatief vaak zonder gordel rijden en dat ‘ongevallen met bestelverkeer zeer vaak te maken hebben met het feit dat het voertuig te zwaar is of onjuist is beladen’. In het DHV-onderzoek erkennen bouwbedrijven, die ook veel busjes gebruiken, dat er te zwaar en verkeerd wordt beladen. En verzekeraars zeggen in het onderzoek: ‘Bestuurders lijken er geen idee van te hebben welke krachten er loskomen op losliggende lading.’ Schuivende lading kan een busje uit balans brengen.
Snellere busjes, meer koeriers, verkeerde of te zware belading en geen of weinig opleiding van chauffeurs: het gevolg is dat busjes relatief gevaarlijke weggebruikers zijn.
In de jaren 1998-2008 daalde het aantal ernstige ongevallen – met doden en zwaargewonden – met personenauto’s met zo’n 25 procent. Voor vrachtwagens met professionele bestuurders gold een nog sterkere daling: bijna 30 procent. De daling van ernstige ongevallen met bestelbusjes was slechts zo’n 17,5 procent (zie ‘xxxxxgrafiek’ op pagina xx). Daar komt nog bij dat de kans dat iemand overlijdt als gevolg van een aanrijding met een bestelbus bijna twee keer zo groot is als bij een botsing met een auto (zie ‘Ernstige ongevallen’ op pagina 18).
Dode hoek
Het gevaar van snelle en verkeerd beladen bestelbusjes staat sinds 2002 op de politieke agenda. Toen zijn door het ministerie van Verkeer en Waterstaat afspraken gemaakt met brancheorganisaties van bedrijven met veel busjes en verzekeraars. Dat is nog niet genoeg, vindt demissionair minister Camiel Eurlings (CDA) van Verkeer en Waterstaat. Want de resultaten van de afspraken over rijtijden, rijtrainingen en snelheidsbeperkingen zijn mager. Eurlings heeft in maart dit jaar de SWOV gevraagd een diepteonderzoek te doen naar ongevallen met bestelbusjes in de bebouwde kom. Want daar veroorzaken busjes vaak ongelukken waarbij gewonden vallen. Veel busjes hebben een grote dode hoek doordat de zijkanten van de laadruimte geen ramen hebben. Daardoor worden bij afslagen vooral fietsers, voetgangers en bromfietsers niet gezien. Volgens SWOV-onderzoeker Schoon zou het beter zijn als koeriersbedrijven hun pakketjes bij bijvoorbeeld tankstations afleveren en niet bij mensen thuis. Dan worden de busjes uit de woonwijken geweerd.
Eurlings wil niet zover gaan. Hij ziet meer in variabele verzekeringspremies, waar-door bedrijven waar busjes veel schade rijden, een hogere premie betalen. En hij wil een platform opzetten waar bedrijven van elkaar kunnen leren om veiliger te rijden. De Europese Commissie wil hardere maatregelen. In 2008 heeft zij voorgesteld dat alle bestelbusjes tot 3.500 kilogram verplicht een begrenzer krijgen die de maximumsnelheid op 120 kilometer per uur zet.
Effect heeft dat nauwelijks. Op 35.000 verkeersdoden in de Europese Unie, scheelt dat 120 tot 190 doden per jaar. De kans lijkt klein dat het voorstel wordt aangenomen. Voor Nederland is het effect ervan sowieso nihil, zegt Schoon. De maximumsnelheid is hier al 120 kilometer per uur en op snelwegen vallen nauwelijks slachtoffers. Minder doden en gewonden door bestelbusjes is dan ook vooral een zaak van de chauffeurs en van bedrijven: lading goed vastzetten, rijcursussen nemen en de verkeersregels in acht nemen. Elsevier inventariseerde op basis van krantenartikelen, berichten van persbureaus en persberichten van de politie de dodelijke ongevallen op de Nederlandse wegen van juli 2009 tot en met juli 2010. Dat leverde een lijst op met ongeveer zevenhonderd berichten. Daaruit zijn de verkeersongelukken geselecteerd waarbij bestel- en taxibusjes betrokken waren. Niet bekend zijn de snelheden waarmee werd gereden. Wel duidelijk is dat de meeste dodelijke ongelukken plaatshebben op provinciale wegen en dat de meeste slachtoffers zich buiten het busje bevinden.
Een jaar dodelijke ongelukken met busjes
Juli 2009
Kesteren, vrijdag 3 juli
Een 18-jarige jongeman uit Rockanje overlijdt nadat hij op de Duinweg frontaal op een busje met Portugezen rijdt. Volgens de Portugezen haalde de jongeman twee fietsers in en draaide zich daarna om, om hen te groeten.
De 53-jarige bestuurder van een bestelbus rijdt ’s ochtends op de Frieseweg frontaal tegen een vuilniswagen. De man uit Slootdorp raakte met zijn busje door onbekende oorzaak op de verkeerde weghelft en overlijdt aan de gevolgen van het ongeval.
Augustus 2009
Een 38-jarige motorrijder uit Haren (Groningen) overlijdt nadat hij ’s ochtends op de Vilsterseweg van Ommen naar Dalfsen de macht over het stuur verliest en tegen een tegemoetkomende bestelbus van een 20-jarige man uit het Engelse Hartlepool botst.
September 2009
Rijsbergen, vrijdag 25 september Een 39-jarige vrouw uit Nieuw-Beijerland overlijdt als ze met haar drie kinderen in de auto een afslag mist, keert en bij het opdraaien van de Bredaseweg een bestelbus over het hoofd ziet en aan de bestuurderskant wordt geraakt. De vrouw overlijdt ’s nachts in het ziekenhuis in Tilburg.
Dordrecht, vrijdag 25 september Een 19-jarig meisje wordt ’s ochtends geschept als ze de kruising van de Rechlinghausenweg en de Stadspolderring oversteekt. Een 21-jarige bestuurder van een bestelbus van koeriersbedrijf Drechtsteden Transport Service rijdt door rood en schept de jonge vrouw uit Dordrecht.
Schellinkhout, woensdag 30 september Bij een verkeersongeval op de Lageweg komen ’s middags drie mensen om. Een bestelbus remt te laat voor een stilstaande pick-up en botst achterop. De pick-up raakt daardoor op de verkeerde weghelft en wordt daar geramd door een vrachtwagen. Drie van de vijf inzittenden van de pick-up zijn op slag dood.
Oktober 2009
Deventer, donderdag 1 oktober Een 32-jarige vrouw uit Deventer steekt ’s middags de kruising over van de Hanzeweg met de Gotlandstraat en wordt geschept door een bestelbus. Vermoedelijk is de vrouw door rood gereden. Ze overlijdt ’s nachts in het ziekenhuis.
Een 84-jarige man uit Blijham verzuimt ’s ochtends op de kruising van de Lijnbaan met de Ooster Ringweg voorrang te verlenen aan een bestelbus met daarachter een paardentrailer. De bestuurder botst daardoor tegen de bestelbus en overlijdt als gevolg daarvan.
Heerlen, vrijdag 9 oktober Een 87-jarige man uit Valkenburg botst ’s middags op de N281 met zijn auto achter op de aanhanger van een bestelbus. De man is vermoedelijk onwel geworden. Hij overlijdt ter plekke.
Staphorst, maandag 12 oktober
Oosterwolde, dinsdag 13 oktober Een 74-jarige fietser steekt ’s middags de Venekoterkruising over. Een tegemoetkomende bestelbus schept de bejaarde man, waarna de Oosterwoldiger ter plekke overlijdt. Het is niet duidelijk of de bestelbus of de fietser door rood reed.
Sint-Philipsland, zondag 25 oktober Een 19-jarige man uit Tholen rijdt ’s nachts met zijn bestelbus op de Scharreweg in een sloot. Bij de poging de bestelbus met een Unimog uit de sloot te trekken, raakt de man bekneld tussen beide voertuigen en overlijdt.
Utrecht, vrijdag 27 november Een 52-jarige man uit De Hoef stuurt zijn auto ’s avonds door onbekende oorzaak op het verkeersplein Hooggelegen naar de verkeerde rijstrook en botst daar tegen een politiebusje, dat in dezelfde richting rijdt. De man overlijdt als gevolg van de botsing.
December 2009
Vuren, vrijdag 4 december Een 19-jarige jongeman uit Heukelum komt om het leven bij een verkeersongeval op de Zeiving. De auto waarin de jongeman rijdt, botst ’s nachts frontaal op een taxibus.
Een 13-jarig meisje uit de gemeente Veere overlijdt in de nacht van woensdag op donderdag, nadat ze twee dagen eerder op de Rondweg is aangereden door een bestelbus.
Een 52-jarige man uit Lemmer overlijdt ’s avonds als gevolg van een frontale botsing van zijn bestelbus op de Wâldwei met een vrachtwagen. Een tweede vrachtauto botst ook nog op de eerste vrachtauto.
Haaksbergen, zaterdag 12 december Een jongen van 18 uit Haaksbergen overlijdt ’s nachts als gevolg van een ongeval op de Hasselt-weg. Hij zit met vier anderen in de laadruimte van een bestelbusje als de 19-jarige bestuurder de macht over het stuur verliest. De auto vliegt over de kop met fatale gevolgen.
Ridderkerk, donderdag 17 december. Een 81-jarige vrouw uit Ridderkerk overlijdt nadat ze een voetgangersoversteekplaats op de Burgemeester de Zeeuwstraat oversteekt en wordt aangereden door een bestelbus.
Een vrachtwagen en een bestelbus botsen ’s ochtends op de Kanaaldijk-Zuid tegen elkaar, waarna de vrachtwagen een auto ramt. De inzittenden van die auto, een 46-jarige bestuurder uit Stramproy en een 39-jarige man uit Weert, overlijden.
Januari 2010
Boxtel, dinsdag 5 januari
Roermond, dinsdag 26 januari
Februari 2010
Brandwijk, woensdag 17 februari
Grave, woensdag 24 februari Bij een frontale botsing op de Jan van Cuykdijk tussen een auto en een bestelbus, komt de 44-jarige bestelbusbestuurder uit Veghel om het leven. De bestelbus is door onbekende oorzaak op de verkeerde weghelft gekomen.
Maart 2010
Eindhoven, maandag 8 maart
Sint-Oedenrode, vrijdag 12 maart Een 19-jarige man uit Schijndel rijdt ’s avonds met zijn bestelwagen frontaal tegen een boom. De bestuurder overlijdt ter plekke.
Udenhout, zaterdag 27 maart
April 2010
Well, zondag 4 april
Schagen, maandag 12 april Een 67-jarige man en een 85-jarige man uit Wieringerwaard komen ’s ochtends om het leven als het taxibusje van Connexxion waarin ze zitten rechtdoor rijdt op de rotonde waar de Kanaalweg en de Provinciale weg elkaar kruisen. De 67-jarige vrouwelijke chauffeur is vermoedelijk onwel geworden.
Mei 2010
Winsum, vrijdag 8 mei
Waalwijk, zaterdag 15 mei
Juni 2010
Papendrecht, donderdag 17 juni
Lonneker, maandag 28 juni
Juli 2010
Steenbergen, donderdag 1 juli
Heerhugowaard, dinsdag 20 juli Een 31-jarige vrouw uit Zwaag botst ’s middags op de kruising van de N241 met de Langereis met haar auto frontaal op een bestelbus. Ze overlijdt in de ambulance op weg naar het ziekenhuis.
Nuenen, zaterdag 24 juli
|